Kritiek in een relatie: klein gedrag, grote impact

Kritiek lijkt soms heel onschuldig. Je zegt gewoon wat je dwarszit toch? Dat de ander wéér te laat is. Wéér niet heeft opgeruimd. Wéér op zijn telefoon zit terwijl jij iets vertelt. Wéér niet doorheeft wat jij allemaal doet.

En ergens snap ik dat ook. In relaties gebeuren nou eenmaal irritante dingen. Je leeft dicht op elkaar, ziet elkaars gewoontes van heel dichtbij en soms denk je: hoe kan een volwassen mens dit nog steeds zo doen?

Maar teveel kritiek heeft een vervelende bijwerking. Het maakt zelden dat iemand denkt: goed punt, ik voel me geïnspireerd om liefdevol naar mezelf te kijken. Meestal voelt kritiek als aanval. En zodra iemand zich aangevallen voelt, gaat diegene zichzelf beschermen. Dan ontstaat er afstand.

Lees ook: waarom maken we steeds ruzie in onze relatie?

Kritiek in een relatie gaat vaak over iets wat je mist

Onder kritiek zit vaak een verlangen. Alleen komt dat verlangen er nogal ongelukkig uit.

• “Jij helpt ook nooit mee” --> “Ik voel me alleen verantwoordelijk.”

• “Je luistert nooit naar me” --> “Ik mis je aandacht.”

• “Je bent altijd met jezelf bezig” --> “Ik wil voelen dat ik belangrijk voor je ben.”

• “Je doet nooit moeite” --> “Ik verlang naar initiatief van jou.”

Kritiek geven voelt vaak veiliger dan verlangen. Als je kritiek geeft, hoef je je eigen kwetsbaarheid niet te laten zien. Je hoeft niet te laten zien dat je eigenlijk verdrietig, teleurgesteld of onzeker bent. Maar waarin je jezelf beschermt door in de aanval te gaan in plaats van in de kwetsbaarheid, bereik je vaak een averechts effect.

Waarom kritiek zo snel verdediging oproept

Zodra iemand kritiek hoort, gaat het brein namelijk op slot. Je partner hoort: ik doe iets niet goed. En natuurlijk, dat is ook zo want je vindt je partner irritant en hij/zij doet ook iets niet goed. Alleen doordat je het op een bepaalde manier zegt, gaat je partner direct de tegenaanval in. “Dat is niet waar.”“Jij doet dat zelf ook.”“Doe niet zo overdreven.”“Ik kan ook nooit iets goed doen.”

Kritiek richt zich vaak op wie iemand is, in plaats van wat iemand doet. Bepaald gedrag dat iemand vertoont, wordt gelijk aan iemands karakter gekoppeld. Dus op het moment dat je partner bijvoorbeeld zijn kopje koffie niet in de vaatwasser heeft gezet en je zegt: "Jij bent altijd zo rommelig," komt dit heel hard binnen. Niet als feedback, maar als een oordeel. En van oordeel gaan mensen meestal niet open. Ze trekken zich terug, worden boos of gaan terugbijten. Dat betekent niet dat je alles maar moet inslikken. Als iets je pijn doet, irriteert of uitput, moet dat juist op tafel. Alleen maakt de vorm enorm veel uit.

Van kritiek naar klacht

Er is een groot verschil tussen: “Jij denkt ook alleen maar aan jezelf.”

En: “Ik merk dat ik me alleen voel als ik thuiskom en jij meteen achter je laptop kruipt. Ik zou het fijn vinden als we eerst even echt contact maken.” De tweede zin is nog steeds duidelijk. Misschien zelfs duidelijker. Alleen is de kans groter dat de ander je kan horen.

De eerste zin is kritiek, de tweede een klacht. Zie je het verschil? Een handig ezelsbruggetje is: "Ik voel mij X als jij Y doet terwijl ik eigenlijk Z wil"

Begin met vertragen voordat je iets tegen je partner wil zeggen. Voordat je zegt wat de ander verkeerd doet, vraag jezelf af: wat voel ik eigenlijk? En wat heb ik nodig?

Wanneer kritiek de relatie gaat beheersen

Af en toe kritisch zijn is menselijk. Zeker als je moe bent, gestrest of al te lang iets hebt ingeslikt. Maar als kritiek de standaardtoon wordt, gaat er iets schuiven in de relatie.

De één voelt zich steeds minder gewaardeerd. De ander voelt zich steeds minder gehoord en dan ontstaat er langzaam afstand.

Als kritiek vaak terugkomt in jullie relatie, is dat meestal een teken dat er belangrijke behoeften niet goed worden uitgesproken of niet goed worden gehoord. Dan kan het helpen om samen te onderzoeken wat er onder de verwijten ligt. Kritiek zegt vaak: “Jij doet het verkeerd.”Verlangen zegt: “Ik wil je dichterbij.” En dat tweede is meestal waar het echt om gaat.

Komen jullie zelf niet uit de dynamiek? Dan kan relatietherapie helpen om dit patroon te doorbreken en jullie uit de stroom van verwijten te halen.