Mental load: het onzichtbare werk dat spanning kan geven in je relatie

Ken je dat gevoel dat je eindelijk op de bank zit, maar je hoofd ondertussen nog steeds bezig is?

We moeten nog boodschappen doen. Die afspraak moet ingepland worden. Er moet nog iets geregeld worden voor het weekend. Wanneer zouden we eigenlijk weer bij mijn ouders langsgaan? O ja, en de hond moet volgende week naar de dierenarts.

Je bent op dat moment misschien helemaal niets aan het dóén, maar in je hoofd ben je nog volop aan het werk. Dat noemen we mental load, oftewel mentale belasting. Het gaat om al het onzichtbare denkwerk dat nodig is om jullie dagelijks leven draaiende te houden. En juist omdat dit werk vaak onzichtbaar is, kan het binnen relaties behoorlijk wat frustratie opleveren.

Wat is mental load precies?

Bij mental load gaat het niet alleen om de taken die je uitvoert, maar vooral om alles wat daaraan voorafgaat. Stel dat je partner boodschappen doet. Dat kan heel helpend zijn. Maar misschien ben jij degene die eerst heeft gekeken wat er nog in huis is, heeft bedacht wat jullie deze week eten, weet dat er toiletpapier op is en onthouden heeft dat er morgen iets mee moet naar school of werk. De taak boodschappen doen wordt dan gedeeld, maar het overzicht eromheen niet.

Mental load gaat natuurlijk over veel meer dan alleen boodschappen. Ook zonder kinderen kan het bijvoorbeeld gaan over:

• afspraken en sociale verplichtingen onthouden

• vakanties en weekenden plannen

• administratie en rekeningen

• onderhoud in huis

• familiecontact onderhouden

• zorgen voor huisdieren

• cadeaus en verjaardagen onthouden

• nadenken over wat jullie relatie of gezin nodig heeft

  
  

Het zijn vaak allemaal kleine dingen. Maar bij elkaar kunnen ze behoorlijk veel ruimte in je hoofd innemen.

Het onzichtbare werk achter een taak

Mental load bestaat grofweg uit een aantal verschillende onderdelen.

Vooruitdenken

Je moet eerst signaleren dát er iets nodig is. De koelkast raakt leeg, een verjaardag komt eraan, de auto moet naar de garage of er moet een afspraak worden gemaakt.

Vaak gebeurt dit automatisch en tussendoor. Juist daardoor merkt je partner misschien helemaal niet hoeveel dingen jij gedurende een dag in je hoofd registreert.

Plannen en beslissen

Daarna moet er worden bedacht hoe iets wordt aangepakt. Wanneer doen we het? Wat hebben we nodig? Wie gaat het regelen? Wat is handig? Eén beslissing stelt misschien weinig voor, maar tientallen kleine beslissingen per dag kunnen behoorlijk vermoeiend zijn.

Onthouden en opvolgen

Een plan maken is meestal niet genoeg. Je moet ook onthouden dat het gebeurt.

Heeft iemand die afspraak inmiddels gemaakt? Moeten we nog reageren? Is dat cadeau al besteld? Dat gevoel dat je iets niet helemaal kunt loslaten omdat jij degene bent die moet controleren of het daadwerkelijk gebeurt, is een belangrijk onderdeel van mental load.

Emotioneel rekening houden met anderen

Daarnaast bestaat er ook nog zoiets als emotionele mental load.

Wie merkt bijvoorbeeld op dat jullie al een tijdje weinig tijd samen hebben gehad? Wie bedenkt dat jullie misschien weer eens iets leuks moeten plannen? Wie onthoudt dat je schoonmoeder een spannende afspraak heeft of dat je partner een drukke werkweek tegemoet gaat?

Zorgen voor elkaar is natuurlijk niet automatisch belastend. Het kan juist heel waardevol zijn. Maar wanneer één persoon voortdurend degene is die opmerkt, vooruitdenkt en zorg draagt, kan ook dit zwaar gaan voelen.

Waarom mental load zo makkelijk tot ruzie leidt

Het lastige van mental load is dat een groot gedeelte ervan niet zichtbaar is.

Je ziet dat iemand de vaatwasser uitruimt. Je ziet niet dat iemand ondertussen ook al heeft bedacht wat er morgen gegeten moet worden, wanneer de energierekening afloopt en dat er nog een verjaardagscadeau moet worden gekocht. Daardoor kunnen twee partners allebei oprecht het gevoel hebben dat ze veel bijdragen.

De één denkt:

"Maar ik doe toch hartstikke veel?"

Terwijl de ander denkt:

"Ja, maar waarom moet ík altijd bedenken wat er überhaupt moet gebeuren?"

Beide ervaringen kunnen tegelijkertijd waar zijn. Een zin die in gesprekken over mental load dan ook vaak voorbijkomt is:

"Zeg maar wat ik moet doen."

Dat kan heel goed bedoeld zijn. Je partner wil helpen en probeert misschien juist betrokken te zijn. Maar het probleem is dat de verantwoordelijkheid voor het overzicht dan nog steeds bij één persoon blijft liggen. Als jij eerst moet signaleren wat nodig is, vervolgens moet bedenken wie wat kan doen en daarna de taak moet delegeren, ben je eigenlijk nog steeds de manager van het huishouden. Je krijgt misschien hulp bij de uitvoering, maar je hoofd staat nog steeds aan. Daarom helpt het vaak meer wanneer partners niet alleen taken, maar ook verantwoordelijkheden verdelen.

Invloed op je relatie

Wanneer één partner steeds degene is die bedenkt, vraagt, herinnert en controleert, kan er ongemerkt een vervelende dynamiek onstaat. De één wordt projectmanager en de ander de assistent. Dit kan aan beiden kanten frustratie geven. De projectmanager vraagt zich af waarom hij/zij overal achteraan moet en voelt zich vaak alleen en eenzaam, en de assistent heeft het gevoel dat hij/zij het nooit goed genoeg lijkt te doen. Dit zorgt voor afstand en een vervelende sfeer in huis waar onderlinge kleine irritaties steeds groter worden.

Hoe kun je mental load eerlijker verdelen?

Het doel hoeft niet te zijn dat jullie alles precies fifty-fifty doen.

Sommige stellen vinden een heel andere taakverdeling prettig. Dat is helemaal prima.

Belangrijker is dat de verdeling voor jullie allebei eerlijk, zichtbaar en vol te houden voelt.

1. Maak zichtbaar wat er allemaal gebeurt

Ga eens samen zitten en vraag elkaar: Waar denk jij gedurende een normale week allemaal aan? Niet alleen: wat dóé je? Maar ook: Wat plan je? Wat onthoud je? Waar houd je rekening mee? Waar moet je anderen aan herinneren? Probeer hierbij niet meteen te discussiëren over wie meer doet. Het eerste doel is simpelweg begrijpen hoeveel onzichtbaar werk er bij jullie allebei plaatsvindt.

2. Verdeel verantwoordelijkheden van begin tot eind

In plaats van: "Kun jij vanavond boodschappen doen?" kun je bijvoorbeeld afspreken dat één van jullie verantwoordelijk is voor de boodschappen. Dat betekent dus ook zelf kijken wat er nodig is, maaltijden bedenken, een lijstje maken en zorgen dat het gebeurt. De ander kan natuurlijk helpen. Maar die hoeft niet langer het hele proces in zijn of haar hoofd te bewaren. Dat verschil kan veel rust geven.

3. Accepteer dat je dingen anders doet

Een andere valkuil ontstaat wanneer de ene partner een verantwoordelijkheid overdraagt, maar vervolgens precies blijft bepalen hoe die uitgevoerd moet worden.

Als je wilt dat iemand daadwerkelijk verantwoordelijkheid overneemt, moet er meestal ook ruimte komen voor een eigen manier. Misschien plan jij drie weken vooruit en je partner drie dagen. Misschien zou jij een andere maaltijd kiezen of de was anders ophangen. Bespreek daarom vooral wat voor jullie belangrijk is en wat simpelweg een voorkeur is. Niet alles hoeft op jouw manier om goed te zijn.

4. Plan een korte wekelijkse check-in

Een gesprek van tien minuten kan soms al genoeg zijn. Wat staat er deze week op de agenda? Welke dagen worden druk? Wat moet geregeld worden? Wie houdt welk onderdeel in de gaten? Dat klinkt misschien een beetje zakelijk, maar het kan er juist voor zorgen dat er de rest van de week méér ruimte ontstaat. Want wat samen besproken en verdeeld is, hoeft niet continu in één hoofd rond te blijven draaien.

Mental load is geen wedstrijd

Een gesprek over mental load kan makkelijk veranderen in een wedstrijd over wie het meeste doet.

"Ja, maar ik werk meer uren."

"Ja, maar ik regel thuis alles."

"Maar ik kook altijd."

"Ja, omdat ik jou eraan moet herinneren."

Meestal helpt het niet om precies uit te rekenen wie er gelijk heeft. Interessanter is de vraag: Voelen we ons allebei verantwoordelijk voor ons gezamenlijke leven? Uiteindelijk gaat mental load niet alleen over boodschappenlijstjes, agenda's of huishoudelijke taken, het gaat ook over partnerschap. Over het gevoel dat je niet in je eentje verantwoordelijk bent voor het draaiende houden van jullie leven, maar dat je het daadwerkelijk samen doet. En wanneer die verantwoordelijkheid meer gedeeld wordt, ontstaat er vaak niet alleen meer rust in je hoofd, maar ook meer ruimte voor elkaar.

Kom je er samen niet uit en wil je onder begeleiding weer terug naar meer rust, gelijkwaardigheid en plezier in je relatie? Plan dan een vrijblijvende kennismaking.